Όπως είδαμε και την προηγούμενη εβδομάδα τα βότανα χρησιμοποιούνται ως φάρμακα από τα πανάρχαια χρόνια. Διάφοροι πολιτισμοί με προεξέχοντα τον ελληνικό κατέφευγαν σε αυτά για να σταματήσουν τον πόνο, να κλείσουν τις πληγές και τα τραύματα, να ρίξουν τον πυρετό, να θεραπεύσουν τις ασθένειες, για νάρκωση ή για λόγους καλλωπισμού. Ακόμα και σήμερα που τα χημικά σκευάσματα έχουν τον πρώτο λόγο για την αντιμετώπιση των παραπάνω καταστάσεων, πολλοί είναι αυτοί που εμπιστεύονται τα βότανα. Άλλωστε, όλο και περισσότερες ερευνητικές ομάδες και εταιρείες σπαταλούν κόπο και χρήμα για να βρουν λύσεις σε προβλήματα υγείας στο φυτικό και ζωικό βασίλειο.

Άλλο βότανα και άλλο χημικές ουσίες

Η επιστήμη πλέον παραδέχεται τη θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων. Στη χώρα μας φυτρώνουν περισσότερα από 4.000 διαφορετικά βότανα. Τα περισσότερα εξ αυτών περιέχουν ουσίες που επιδρούν σ’ όλο τον ανθρώπινο οργανισμό. Από την άλλη υπάρχουν πολλές σοβαρές ασθένειες, όπου η χρήση χημικών ουσιών θεωρείται απαραίτητη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση τους.

Τα χημικά συστατικά έχουν μία εμφανώς πιο επιθετική δράση. Οι συνέπειες της χρησιμοποίησής τους είναι πιο άμεσες, κάτι που ζητούν οι άνθρωποι σε περιπτώσεις οξέως πόνου ή βαριών ασθενειών. Βέβαια, πολλά φάρμακα δεν έχουν μόνο ευεργετικές συνέπειες, αλλά και παρενέργειες, που δημιουργούν προβλήματα στη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Η άμεση αντιμετώπιση του πόνου συνιστά συνήθως τον τερματισμό της επικοινωνίας του εγκεφάλου με το σημείο που πονάμε, μιας διαδικασίας για την φυσική αυτοΐαση του οργανισμού. Για αυτό βλέπουμε σε αρκετές περιπτώσεις ο πόνος να επανέρχεται μετά από κάποιο διάστημα. Άλλες φορές το (χημικό) φάρμακο είναι τόσο ισχυρό, που μαζί με τα βλαβερά κύτταρα «σκοτώνει» και υγιή ή επιβαρύνει κατά πολύ άλλα όργανα του οργανισμού. Για αυτό οι επιστήμονες προσπαθούν να κατασκευάσουν «έξυπνα» φάρμακα, που θα στοχεύουν μόνο στα προβληματικά κύτταρα, ενώ συνιστούν σε πολλούς ασθενείς και την παράλληλη χρήση κάποιου φάρμακου – ασπίδα (π.χ. γαστροανθεκτικά).

Από την άλλη τα βότανα δρουν διαφορετικά. Ελάχιστα έχουν αποτελέσματα από την πρώτη φορά. Συνήθως, απαιτείται καθημερινή χρήση για μέρες ή εβδομάδες, προκειμένου να φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Η δράση τους είναι λιγότερο βίαιη και συχνά πυκνά τα αποτελέσματα περιγράφονται ως μονιμότερα σε σχέση με τις χημικές ουσίες. Ουσιαστικά, αυτό που κάνουν τα βότανα, είναι να βοηθούν τον οργανισμό μας για να θεραπευτεί μόνος του. Καθαρίζουν και θωρακίζουν τα όργανα μας, ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, χαρίζουν δύναμη και ευεξία. Προσφέρουν τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες και τα συστατικά, ώστε να υπάρχει καλύτερη αιμάτωση και οξυγόνωση και συνεπώς ομαλή και ισορροπημένη λειτουργία του οργανισμού. Έτσι, οι πόνοι, τα τραύματα, οι φλεγμονές και οι ασθένειες αντιμετωπίζονται με φυσικό τρόπο, χωρίς παρενέργειες.

Η σωστή χρήση των βοτάνων

Οι πολέμιοι των φυτικών φαρμάκων θεωρούν πως τα βότανα δεν είναι ούτε τροφή, ούτε φάρμακο. Το σίγουρο είναι πως σε περιπτώσεις άμεσης ανάγκης τα βότανα δεν προσφέρουν τίποτα το ουσιαστικό. Η χρησιμότητα τους εδώ έχει να κάνει με το πριν, δηλαδή με την πρόληψη, που «είναι και η καλύτερη θεραπεία». Οπότε, καλό είναι όσοι πάσχουν από διάφορες ασθένειες ή λαμβάνουν πολλά χημικά σκευάσματα, να συμβουλεύονται τον γιατρό τους, αν θέλουν να κάνουν χρήση βοτάνων, ειδικά αν πρόκειται για συμπληρώματα διατροφής και σκευάσματα του εμπορίου. Το ίδιο ισχύει και για όσους ετοιμάζονται να χειρουργηθούν ή βρίσκονται σε μετεγχειρητικό στάδιο.

Οι υποστηρικτές των βοτάνων τα θεωρούν φυσική τροφή και φάρμακο. Έχει αποδειχθεί σε εκατοντάδες περιπτώσεις η χρησιμότητά τους, ενώ υπάρχουν φορές που μπορούν να μειώσουν τις παρενέργειες χημικών φαρμάκων. Ωστόσο, καλύτερα είναι να συμβουλευόμαστε τους ειδικούς για τα βότανα ή μεγαλύτερους συγγενείς που γνωρίζουν περισσότερα. Φυσικά, άλλο τα βότανα που έρχονται κατευθείαν από τη φύση στο τραπέζι μας και άλλο αυτά που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Όπως και να ’χει, υπάρχουν ορισμένοι κανόνες που πρέπει να τηρούνται σχετικά με τα βότανα και τους οποίους όσοι ζουν στην ύπαιθρο και όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με αυτά τους γνωρίζουν καλύτερα. Τέλος, μεγάλο ρόλο παίζει η δοσολογία.

Βότανα και ζώδια
Είναι γνωστό πως κάθε ζώδιο στην παραδοσιακή αστρολογία αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο μέρος του ανθρώπινου σώματος. Έτσι, ανάλογα με το ζώδιο μας υπάρχουν ορισμένα βότανα και ελιξίρια της φύσης, που ενισχύουν τη φυσική άμυνα του οργανισμού μας. Με αυτά τα ζητήματα ασχολείται κυρίως η λεγόμενη ιατρική αστρολογία, που έχει εντοπίσει κάποιες επιπλέον συγκεκριμένες παθήσεις που σχετίζονται με τα ζώδια, προσφέροντας μας χρήσιμες πληροφορίες και συμβουλές.
ΚΡΙΟΣ (κεφάλι): Οι Κριοί υποφέρουν συχνά από παθήσεις στην περιοχή του κεφαλιού και πόνους που σχετίζονται με το νευρικό σύστημα. Ο βασιλικός, ο δυόσμος και η μέντα ανακουφίζουν από τους νευρικούς πονοκεφάλους. Η βαλεριάνα και το τίλιο καταπραΰνουν τις ημικρανίες, η λεβάντα και ο αμέθυστος βοηθούν στη χαλάρωση του νευρικού συστήματος και στις αϋπνίες.

ΤΑΥΡΟΣ (λαιμός): Οι Ταύροι υποφέρουν κυρίως από πόνους στο λαιμό στο σβέρκο και από παρεγγεφαλίτιδα. Η χρήση του σαμπούκου βοηθάει στον πονόλαιμο και την φαρυγγίτιδα, ενώ ευεργετικό για το λαιμό είναι και το θυμάρι.
ΔΙΔΥΜΟΙ (πνεύμονες): Οι Δίδυμοι αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα που σχετίζονται με την περιοχή των πνευμόνων και των βρόγχων. Η γλυκόριζα είναι ευεργετική για τους πνεύμονες και την ευκολία στην αναπνοή, ενώ ο ευκάλυπτος βοηθάει στο άσθμα και τις αναπνευστικές παθήσεις.
ΚΑΚΡΙΝΟΣ (στομάχι): Οι Καρκίνοι παραπονούνται συνήθως για προβλήματα στο στομάχι και το έντερο. Το χαμομήλι, το δενδρολίβανο, το γλυκάνισο και η μέντα θα σας ανακουφίσουν και θα σας ηρεμήσουν.
ΛΕΩΝ (καρδιά): Οι Λέοντες αντιμετωπίζουν κυρίως προβλήματα που σχετίζονται με την καρδιά και το κυκλοφορικό. Βότανα που τονώνουν την καρδιαγγειακή λειτουργία είναι η αγγελική, το μελισόχορτο και το δενδρολίβανο. Η καλέντουλα είναι ευεργετική για την υγεία των αιμοφόρων αγγείων.
ΠΑΡΘΕΝΟΣ (έντερο): Οι Παρθένοι έχουν να αντιμετωπίσουν παθήσεις που σχετίζονται με το έντερο, το στομάχι και την μήτρα (οι γυναίκες). Ο λιναρόσπορος και η μπελαντόνα  καταπολεμούν τη δυσκοιλιότητα και η ιτιά τονώνει το έντερο. Το βερμπάσκο είναι ευεργετικό για τη μήτρα και το χαμομήλι για το στομάχι.
ΖΥΓΟΣ (νεφρά): Οι Ζυγοί αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τα νεφρά και τις φλέβες τους. Η αχιλλαία τονώνει τα νεφρά και καθαρίζει το αίμα, ενώ η σημύδα και το γαϊδουράγκαθο βοηθούν στην αποτοξίνωση και την αποβολή των περιττών υγρών, καθώς και στην τόνωση του ήπατος.
ΣΚΟΡΠΙΟΣ (γεννητικά όργανα): Οι Σκορπιοί είναι πιο επιρρεπείς σε προβλήματα που σχετίζονται με τα γεννητικά όργανα και την ουροδόχο κύστη. Η σμεουριά βοηθάει στους πόνους, τις κύστες, τις ορμονικές διαταραχές και την καθαριότητα. Η αχιλλαία στην καθαριότητα και τις κύστες, η στελλαρία στις κύστες, το χαμομήλι στην καθαριότητα και η βαλεριάνα στους πόνους.
ΤΟΞΟΤΗΣ (συκώτι): Οι Τοξότες υποφέρουν από παθήσεις που σχετίζονται με το συκώτι και τη χολή. Αχιλλαία, αγριάδα και ερυθραία είναι ιδιαίτερα ευεργετικά για το συκώτι, όπως και η σημύδα με την αγκινάρα για τη χολή.
ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ (γόνατα και αρθρώσεις): Οι Αιγόκεροι έχουν ευαισθησίες στις αρθρώσεις τους και ιδίως στα γόνατα, αλλά και δερματικά προβλήματα. Το δαφνέλαιο ανακουφίζει τους ρευματισμούς και το αρπαγόφυτο την αρθρίτιδα. Το σκόρδο καταπολεμά τις φλεγμονές των αρθρώσεων, ενώ η αλόη, η καλέντουλα το καγέν και η τσουκνίδα αντιμετωπίζουν διάφορες δερματικές παθήσεις.
ΥΔΡΟΧΟΟΣ (κνήμες και αστράγαλοι): Οι Υδροχόοι παραπονούνται για ενοχλήσεις στην περιοχή των αστραγάλων και της κνήμης καθώς και για νευραλγίες. Το ιεράκιο καταπολεμά το πρήξιμο στα πόδια και τους αστραγάλους. Το βάλσαμο χρησιμοποιείται στη θεραπεία της νευραλγίας.
ΙΧΘΕΙΣ (πέλματα): Οι Ιχθείς είναι πιο ευπαθείς στις παθήσεις των ποδιών και των πελμάτων. Επιπλέον, αρρωσταίνουν πιο συχνά (κρυολόγημα, γρίπη). Η αλόη έχει καταπραϋντικές ιδιότητες, το απόσταγμα από γκρέιπ φρουτ βοηθά τα πονεμένα και πρησμένα πόδια. Συνίσταται ποδόλουτρο με καλέντουλα και χαμομήλι. Η εχινάκεια καταπολεμά τη γρίπη και όπως και η αλόη ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Από τη φύση στον οργανισμό μας

Το πρώτο στάδιο είναι η καλλιέργεια. Αυτοί που καλλιεργούν βότανα, θα πρέπει να γνωρίζουν ορισμένα στοιχεία από κάθε φυτό και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες αναπτύσσεται. Δεν θα πρέπει ποτέ να προσθέτουν χημικά λιπάσματα. Στη συνέχεια έρχεται η περισυλλογή. Η εποχή που πρέπει να γίνει εξαρτάται από τα μέρη του φυτού που θέλουμε να συλλέξουμε, την περιοχή που φυτρώνει και τη φύση του φυτού. Οι σπόροι συλλέγονται την εποχή που έχουν ωριμάσει, πράγμα που φαίνεται από τη σκληρότητά τους. Το ξύλο ή ο φλοιός θα πρέπει να είναι ώριμος, οπότε η καλύτερη εποχή είναι το χειμώνα. Η συλλογή των καρπών γίνεται την εποχή της ωρίμανσής τους και των βλαστών την άνοιξη. Η φλούδα συλλέγεται από νέα κλαδιά άνοιξη ή φθινόπωρο, εποχή που ισχύει και για τα άνθη, τα οποία πρέπει να κόβουμε τις πρωινές ώρες μετά τη δροσιά, όταν υπάρχει πλήρης άνθιση. Τα φύλλα μαζεύονται συνήθως τις απογευματινές ώρες την εποχή που το φυτό ανθίζει και οι ρίζες όταν το φυτό έχει αποθηκεύσει εκεί όλες τις ουσίες, δηλαδή στο τέλος του καλοκαιριού και στις αρχές του φθινοπώρου. Για ολόκληρα φυτά προτιμάμε το τέλος της άνοιξης.

Η αποξήρανση πρέπει να γίνει έτσι ώστε να μη χάσουν τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες. Τα βότανα πρέπει να εκτίθενται σε χώρο που αερίζεται καλά, κάτω από σκιά, χωρίς υγρασία, να είναι ζεστός. Τα βοηθάμε, γυρίζοντας σε διάφορες πλευρές τα φύλλα ή τα άνθη. Συνήθως χρειάζονται δύο με τρεις ημέρες. Η φύλαξη και διατήρηση πρέπει να γίνεται σε αεροστεγές και στεγνό δοχείο, μακριά από φως και υγρασία, είτε σε κάποιο ντουλάπι είτε στο ψυγείο (για πιο δροσερό περιβάλλον). Σε ό,τι αφορά τη χρήση πρέπει να συμβουλευτούμε πιο έμπειρους ή ειδικούς, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που απαιτείται συνδυασμός βοτάνων, η κάποια εξ αυτών έχουν δηλητηριώδεις ουσίες. Καλό είναι να χρησιμοποιούμε σιγανή φωτιά και να σουρώνουμε καλά.

Κυριότερα παρασκευάσματα, οδηγίες
Οι πιο συνηθισμένοι τρόποι χρήσης των βοτάνων είναι οι εξής: Έκχυμα, εκχύλισμα, αφέψημα, βάμματα, αιθέρια έλαια, λοσιόν, κρέμες, αλοιφές, εμβρέγματα, σιρόπια, ατμοθεραπείες.
Καλύτερες ώρες για την κατανάλωση ή χρησιμοποίηση τους είναι: Τα αντιπαρασιτικά μετά το φαγητό, τρεις φορές την ημέρα και μόνο για τρεις ημέρες, τα αντιπυρετικά, όταν ιδρώνουμε. Τα διουρητικά το πρωί και μεταξύ των γευμάτων, τα τονωτικά και τα πικρά 10-15 λεπτά μετά το φαγητό, τα χαλαρωτικά και ηρεμιστικά πριν τον ύπνο, τα καρδιοκυκλοφορικά  το πρωί και μεταξύ των γευμάτων. Τα επουλωτικά τα βάζουμε πάνω στις πληγές και τα έχοντα τοπική δράση σε σημεία του δέρματος που δεν έχουν εκδορές, πληγές και σκασίματα.
Καλό είναι να πετάμε το περισσευούμενο και να μην το φυλάμε για μελλοντική χρήση. Για τα αφεψήματα, συνηθίζεται να πίνουμε 1-3 φλιτζάνια την ημέρα, ακόμα και με συνδυασμό βοτάνων, με μικρές γουλιές, που μένουν λίγη ώρα στο στόμα πριν την κατάποση. Μετά από 10-15 μέρες οφείλουμε να διακόπτουμε για μία εβδομάδα, ώστε να μην εθίζεται και κουράζεται ο οργανισμός. Αν δεν θέλετε να το πιείτε σκέτο, αντί για ζάχαρη προτιμήστε το μέλι.