Παρότι λίγοι το αντιλαμβάνονται και αρκετοί αρνούνται να το παραδεχτούν, τα χρώματα διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας. Φράσεις όπως «έδωσε άλλο χρώμα…» ή «χρωμάτισε το…» είναι απολύτως ενδεικτικές. Τα χρώματα και η επιλογή τους δεν είναι μόνο θέμα προσωπικού γούστου, αλλά έχουν να κάνουν με τη διάθεσή μας, την ψυχική μας κατάσταση, τα συναισθήματα, τον χαρακτήρα μας, την νοοτροπία μας, την υγεία μας. Θα προσπαθήσουμε να εντρυφήσουμε στο μαγικό κόσμο των χρωμάτων, αναλύοντας όλα εκείνα τα στοιχεία που έχουν μεγάλη σημασία για τη ζωή και την καθημερινότητά μας. Το αφιέρωμα στα χρώματα θα ολοκληρωθεί σε έξι μέρη. Όρεξη να έχετε για διάβασμα.

Η φύση των χρωμάτων

Χρώμα νοείται η οπτική εντύπωση που δημιουργείται όταν οι φωτεινές ακτίνες πέσουν στην επιφάνεια ενός σώματος και που είναι ανάλογη με την ανάκλαση ή με την απορρόφηση των ακτινών από την επιφάνεια αυτή. Π.χ. τo άσπρο προέρχεται από την ολική ανάκλαση και το μαύρο από την ολική απορρόφηση των ηλιακών ακτινών. Συσχετίζει με την ομηρική λέξη χρως. Χρως, -οός, ονομάζεται το «δέρμα» και χρώμα η απόχρωση της επιδερμίδας που αποκαλύπτεται στην «εν-χρω κεκαρμένη» κεφαλή όταν το κούρεμα των μαλλιών γίνεται σύρριζα και φανερώνεται η χροιά του δέρματος: η «επιδερμίς».  Ομόρριζη λέξη η χρο-ο-ιά «χροιά» <απ' την χρως, -οός>, δηλαδή η παραλλαγή χρώματος, απόχρωση, χρωματισμός.

Όλα τα χρώματα έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που είναι κοινά, αλλά διαφέρουν από χρώμα σε χρώμα. Τα χαρακτηριστικά αυτά προσδίδουν με τη σειρά τους ιδιότητες σε κάθε χρώμα, οι οποίες εκδηλώνονται ως αντίθετες καταστάσεις μεταξύ των ακραίων χρωμάτων, ενώ τα ενδιάμεσα χρώματα εκφράζουν τις καταστάσεις αυτές σε ενδιάμεσες τιμές. Αυτά όλα έχουν να κάνουν με το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και το σημείο του οποίου βρίσκεται κάθε χρώμα. Οι φυσικές ιδιότητες των χρωμάτων ασκούν στον άνθρωπο επιδράσεις που είναι κοινές για όλους. Ωστόσο, τα επίκτητα χαρακτηριστικά των χρωμάτων είναι αυτά που εισχωρούν στο υποσυνείδητο και εκλαμβάνονται με θετικό ή αρνητικό τρόπο. Η επίδραση που έχουν στον ψυχισμό μας σχετίζεται άμεσα με τα προσωπικά βιώματα του καθενός.

Οι γυναίκες αντιλαμβάνονται καλύτερα

Από το πλήθος χρωμάτων που αντιστοιχούν σε όλο το εύρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, εμείς διακρίνουμε μόνο αυτά που αντιστοιχούν σε ένα πολύ μικρό τμήμα του, αυτό που αποκαλούμε «ορατό φως» και μάλιστα, όχι όλοι το ίδιο. Έχει διαπιστωθεί ότι οι γυναίκες διαθέτουν οπτικά όργανα, χρωματικά πιο ευαίσθητα από αυτά των ανδρών. Έτσι, μπορούν να διακρίνουν για παράδειγμα χρωματικές χροιές στο φως των αστεριών, εκεί όπου οι άνδρες διακρίνουν μόνο μια λευκή φωτοχυσία. Οι άνδρες βλέπουν μικρότερη ποικιλία χρωμάτων, αλλά μπορούν να δουν καλύτερα στο σκοτάδι.

Κατηγορίες χρωμάτων

Τα χρώματα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες που έχουν να κάνουν μες τις ιδιότητές τους: τα ψυχρά και τα θερμά. Τα ψυχρά χρώματα έχουν μικρά μήκη κύματος και η διάταξή τους στο φάσμα βρίσκεται προς την πλευρά της υπεριώδους ακτινοβολίας. Προκαλούν την αίσθηση της ψυχρότητας και την ψευδαίσθηση της σμίκρυνσης και της απομάκρυνσης. Μια επιφάνεια που καλύπτεται από ψυχρά χρώματα δίνει την εντύπωση ότι είναι μικρότερη και πιο απόμακρη από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Τα θερμά χρώματα, βρίσκονται στην άλλη πλευρά του φάσματος, προς την υπέρυθρη ακτινοβολία. Προκαλούν την εντύπωση της θερμότητας και την ψευδαίσθηση της επέκτασης. Μια επιφάνεια που καλύπτεται από θερμά χρώματα δίνει την εντύπωση πως είναι μεγαλύτερη από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Τέλος, εάν βάλουμε δίπλα δυο επιφάνειες μία καλυπτόμενη από ψυχρό χρώμα και μία καλυπτόμενη από θερμό σώμα, μας δίδεται η εντύπωση πως η μεν ψυχρή υποχωρεί, η δε θερμή προβάλλεται.

Οι ιδιότητες των διαφόρων αποχρώσεων παράγονται από συνδυασμούς χρωμάτων, αλλά έχουν και το δικό τους βαθμό φωτεινότητας. Δεν προκύπτουν από πρόσθεση των ιδιοτήτων των γονικών της απόχρωσης χρωμάτων, αλλά συνήθως είναι διάφορες αυτών. Θερμά χρώματα θεωρούνται το κόκκινο, το κίτρινο και το πορτοκαλί. Ψυχρά χρώματα είναι το πράσινο, το μπλε και το μωβ. Ουδέτερα θεωρούνται το λευκό (στην πραγματικότητα περιέχει όλα τα υπόλοιπα χρώματα μέσα του, αλλά δεν μπορούμε να το αντιληφθούμε από τον τρόπο με τον οποίο αντανακλώνται.), το μαύρο (είναι το χρώμα που δημιουργείται από την έλλειψη φωτισμού), το καφέ, το μπεζ και το γκρι.

Οι τρεις διαστάσεις των χρωμάτων

Οι διαστάσεις των χρωμάτων είναι τρεις: φωτεινότητα, χροιά, κορεσμός. Η φωτεινότητα έχει να κάνει με το πόσο φωτεινό (ανοιχτό) ή σκοτεινό (σκούρο) είναι ένα χρώμα. Η κλιμάκωση της φωτεινότητας των χρωμάτων διατρέχει τον κεντρικό άξονα της χρωματικής σφαίρας, από τον πάνω πόλο προς τον κάτω πόλο. Το λευκότερο των λευκών βρίσκεται στην κορυφή του άξονα, ο οποίος γκριζάρει βαθμιαία, όσο κατερχόμαστε και καταλήγει στο σκουρότερο μαύρο χρώμα, στον κάτω πόλο του άξονα.

Η χροιά έχει να κάνει με την αλλαγή απόχρωσης που λαμβάνει κάθε χρώμα της σφαίρας κινούμενο είτε δεξιόστροφα, είτε αριστερόστροφα, αναμειγνυόμενο με το διπλανό του χρώμα. Για παράδειγμα το κίτρινο όταν κατευθύνεται προς το μπλε παίρνει πράσινες χροιές, ώσπου πρασινίζει τελείως, ενώ κινούμενο προς το κόκκινο παίρνει πορτοκαλί χροιές, ώσπου γίνεται εντελώς πορτοκαλί.

Ο κορεσμός ή χρωματική πληρότητα έχει να κάνει με την πυκνότητα και την καθαρότητα των χρωμάτων. Η συγκεκριμένη διάσταση κινείται ακτινωτά από τον κεντρικό γκρίζο άξονα της σφαίρας προς την εξωτερική επιφάνειά της. Τα χρώματα που είναι στην επιφάνεια της σφαίρας, βρίσκονται στην κορεσμένη (πληρέστερη) μορφή τους, ενώ όσο προχωρούν κεντρικά στον άξονα γκριζάρουν, σκουραίνουν. Χάνουν δηλαδή την χρωματική τους δυνατότητα. Για παράδειγμα, ένα πλούσιο, πλήρες, καθαρό κόκκινο βρίσκεται  πιο μακριά από τον κεντρικό άξονα σε σχέση με ένα κόκκινο μικρότερης χρωματικής έντασης.